![\"Disability](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75447_1.11.jpg\")
<\/picture><\/div>\nLipiec to Miesi\u0105c Dumy Os\u00f3b z Niepe\u0142nosprawno\u015bciami (Disability Pride Month) \u2013 czas, kt\u00f3ry przypomina o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, r\u00f3wno\u015bci oraz prawie do pe\u0142nej dost\u0119pno\u015bci i szacunku. Kino od lat podejmuje to zagadnienie, przygl\u0105daj\u0105c mu si\u0119 z r\u00f3\u017cnych perspektyw. Filmowe opowie\u015bci na ten temat eksploruje dla nas Bartosz \u017burawiecki.<\/strong><\/p>\n ***<\/p>\n W 1990 roku podczas 62 edycji Oskar\u00f3w w kategorii \u201enajlepsza rola m\u0119ska\u201d rywalizowali ze sob\u0105\u00a0 Daniel Day-Lewis<\/a> jako Christy Brown w \u201eMojej lewej stopie<\/a>\u201d Jima Sheridana<\/a> i Tom Cruise<\/a> wcielaj\u0105cy si\u0119 w Rona Kovica, bohatera filmu Olivera Stone’a<\/a>, \u201eUrodzony 4 lipca<\/a>\u201d. To zestawienie obrazuje pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107 nagr\u00f3d ameryka\u0144skiej Akademii, kt\u00f3ra lubi nagradza\u0107 statuetkami lub przynajmniej nominacjami przede wszystkim dwa rodzaje r\u00f3l.\u00a0 <\/p>\n Pierwsze z nich nazywam wcieleni\u00f3wkami; polegaj\u0105 one na imitowaniu prawdziwych os\u00f3b, przewa\u017cnie s\u0142awnych lub maj\u0105cych jak\u0105\u015b \u201eniezwyk\u0142\u0105\u201d histori\u0119. Druga kategoria to odgrywanie postaci dotkni\u0119tych r\u00f3\u017cnego rodzaju niepe\u0142nosprawno\u015bciami, zaburzeniami, upo\u015bledzeniami… Role takie bywaj\u0105 niew\u0105tpliwie wyzwaniem, wymagaj\u0105 przeobra\u017cenia cia\u0142 pe\u0142nosprawnych aktor\u00f3w, dostosowania ich do ogranicze\u0144 i ekspresji os\u00f3b, kt\u00f3re pe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 nie mog\u0105 si\u0119 cieszy\u0107.\u00a0 <\/p>\n “Moja lewa stopa”<\/sup><\/p>\n W przypadku Day-Lewisa<\/a> i Cruise’a<\/a> nast\u0105pi\u0142o, jak\u017ce po\u017c\u0105dane!, po\u0142\u0105czenie obu rodzaj\u00f3w, gdy\u017c odegrali oni postacie zar\u00f3wno autentyczne, jak i sparali\u017cowane. Oscarow\u0105 rywalizacj\u0119 wygra\u0142 ostatecznie ten pierwszy, za to Cruise<\/a> wcze\u015bniej pokona\u0142 angielskiego koleg\u0119 podczas ceremonii rozdania Z\u0142otych Glob\u00f3w. Tak na marginesie, gdybym ja mia\u0142 g\u0142osowa\u0107, to te\u017c bym wybra\u0142 Toma, kt\u00f3ry sprosta\u0142 roli bardziej z\u0142o\u017conej i wymagaj\u0105cej ni\u017c w przypadku \u201eMojej lewej stopy<\/a>\u201d. <\/p>\n Takie transformacje cielesne s\u0105 szczeg\u00f3lnie doceniane, gdy dotycz\u0105 m\u0119\u017cczyzn. Dlaczego? By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce w stereotypowym widzeniu m\u0119skie cia\u0142o musi by\u0107 sprawne, wytrzyma\u0142e i wysportowane; nagradza si\u0119 wi\u0119c i\u015bcie heroiczne \u201epo\u015bwi\u0119cenie\u201d aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy rezygnuj\u0105 z atrakcyjno\u015bci w\u0142asnych cia\u0142 na rzecz wcielenia si\u0119 w cia\u0142a \u201eu\u0142omne\u201d. Zw\u0142aszcza \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych opowie\u015bci i tak prowadzi do triumfu, na przek\u00f3r okoliczno\u015bciom, m\u0119skiego ego (czego oscarowe zwyci\u0119stwa s\u0105 przecie\u017c zwie\u0144czeniem). W \u201eUrodzonym 4 lipca<\/a>\u201d Kovic czuje si\u0119 upokorzony nie tylko dlatego, \u017ce znalaz\u0142 si\u0119 \u2013 on, \u017co\u0142nierz \u2013 na w\u00f3zku, ale te\u017c, \u017ce sta\u0142 si\u0119 impotentem. Bohater ponownie odnajdzie swoj\u0105 m\u0119sko\u015b\u0107 w aktywizmie antywojennym; tutaj jego niepe\u0142nosprawno\u015b\u0107 b\u0119dzie wr\u0119cz atutem, \u017cywym dowodem na to, do czego prowadzi wojna. Natomiast Christy Brown zdob\u0119dzie rozg\u0142os jako pisarz. <\/p>\n “Urodzony 4 lipca”<\/sup><\/p>\n Gdy, przygotowuj\u0105c si\u0119 do pisania artyku\u0142u, obejrza\u0142em te i jeszcze par\u0119 innych g\u0142o\u015bnych film\u00f3w o m\u0119\u017cczyznach z niepe\u0142nosprawno\u015bciami (np.\u201ePowr\u00f3t do domu<\/a>\u201d, \u201eTeoria wszystkiego<\/a>\u201d, \u201eZapach kobiety<\/a>\u201d, \u201eSesje<\/a>\u201d), to w\u0142a\u015bnie m\u0119skie ego uderzy\u0142o mnie w nich ca\u0142\u0105 swoj\u0105 moc\u0105. S\u0142u\u017c\u0105 mu zazwyczaj tak\u017ce postacie kobiet, kt\u00f3re uwiedzione umys\u0142em, urokiem czy w\u0142a\u015bnie m\u0119sko\u015bci\u0105 bohater\u00f3w, nie wahaj\u0105 si\u0119, by si\u0119 z nimi zwi\u0105za\u0107. S\u0105 przy tym cierpliwe i wiecznie u\u015bmiechni\u0119te. Przyk\u0142adowo, w \u201eTeorii wszystkiego<\/a>\u201d (2014) Jamesa Marsha<\/a>, ucukrzonej biografii Stephena Hawkinga<\/a>, tw\u00f3rcy romantyzuj\u0105 nawet rozstanie bohater\u00f3w i to wbrew faktom opisanym we wspomnieniach pierwszej \u017cony uczonego, Jane; cho\u0107 to niby one pos\u0142u\u017cy\u0142y za fundament scenariusza. Jeszcze kr\u00f3tkie przypomnienie: Eddie Redmayne<\/a> za rol\u0119 Hawkinga te\u017c dosta\u0142 Oscara. <\/p>\n W najbardziej \u017cenuj\u0105cy, w niemal pedofilski spos\u00f3b kult m\u0119skiego ego zosta\u0142 ukazany w \u201eZapachu kobiety<\/a>\u201d (1974) \u2013 pierwotnej, w\u0142oskiej wersji tej historii wyre\u017cyserowanej przez Dina Risiego<\/a>. Kapitan Fausto Consolo (Vittorio Gassman<\/a> nagrodzony na festiwalu w Cannes) jest tutaj wzorcowym uosobieniem toksycznej m\u0119sko\u015bci. Arogancki, wulgarny, seksistowski… Sam si\u0119 okaleczy\u0142 (\u015blepota i utrata r\u0119ki) podczas zabaw z granatem. Mimo tego od dzieci\u0144stwa kocha si\u0119 w nim na zab\u00f3j c\u00f3rka jego przyjaciela. I niewa\u017cne, \u017ce Fausto ca\u0142y czas ni\u0105 pomiata. To ona, \u015bwi\u0119ta dziewica gotowa na wszelkie po\u015bwi\u0119cenia, przygarnie go do swojego \u0142ona po jego niedosz\u0142ej pr\u00f3bie samob\u00f3jczej. <\/p>\n “Zapach kobiety”, 1992<\/sup><\/p>\n W ameryka\u0144skiej wersji \u201eZapachu kobiety<\/a>\u201d (1992), wyre\u017cyserowanej przez Martina Bresta<\/a>, szcz\u0119\u015bliwie nie ma w\u0105tku mi\u0142osnego, ale niewidomy podpu\u0142kownik Frank Slade (Oscar dla Ala Pacino<\/a>!) nadal potrafi zaczarowa\u0107 m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119; wystarczy, \u017ce zata\u0144czy z ni\u0105 tango. Nadal te\u017c jest bucem i najgorszego rodzaju wujem opowiadaj\u0105cym \u015bwi\u0144skie dowcipy przy \u015bwi\u0105tecznym stole. Charliego (Chris O’Donnell<\/a>), swojego opiekuna, traktuje z pogard\u0105 i szyderstwem, by na ko\u0144cu sta\u0107 si\u0119 jego mentorem i moraln\u0105 busol\u0105. C\u00f3\u017c, ja na miejscu ch\u0142opaka ju\u017c na samym pocz\u0105tku kopn\u0105\u0142bym dziada w jego oficerski ty\u0142ek, zamiast cierpliwie doszukiwa\u0107 si\u0119 pok\u0142ad\u00f3w m\u0105dro\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci schowanych za pancerzem paskudnego macho. <\/p>\n Ten typ upartego, zapatrzonego we w\u0142asny p\u0119pek ramola sparodiowa\u0142 \u2013 i to w kontek\u015bcie niepe\u0142nosprawno\u015bci \u2013 inny w\u0142oski re\u017cyser, Marco Ferreri<\/a> w nakr\u0119conym w Hiszpanii filmie \u201eW\u00f3zek<\/a>\u201d (1960). Jego bohater, niem\u0142ody ju\u017c don Anselmo (Jos\u00e9 Isbert<\/a>) obraca si\u0119 w towarzystwie os\u00f3b je\u017cd\u017c\u0105cych na w\u00f3zkach, w dodatku cz\u0119sto wyposa\u017conych w motor. Cho\u0107 wi\u0119c sprawny, nie mo\u017ce za przyjaci\u00f3\u0142mi nad\u0105\u017cy\u0107, czuje si\u0119 te\u017c wykluczony z ich rozrywek. Pr\u00f3buje w zwi\u0105zku z tym udawa\u0107 ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0119 n\u00f3g i w ten spos\u00f3b zmusi\u0107 krewnych, by kupili mu taki w\u00f3zek z nap\u0119dem. Gdy namowy i szanta\u017ce nie przynosz\u0105 rezultatu, po prostu truje ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 i spe\u0142nia swoj\u0105 zachciank\u0119. <\/p>\n Zobaczmy teraz, jak wygl\u0105da sytuacja, gdy mamy w filmie sprawnego m\u0119\u017cczyzn\u0119 i kobiet\u0119 z jak\u0105\u015b niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105. W starym hollywoodzkim filmie z 1948 r. \u201eJohnny Belinda<\/a>\u201d, rozgrywaj\u0105cym si\u0119 na kanadyjskiej wyspie Cape Breton, Jane Wyman<\/a> (Oscar!) gra nies\u0142ysz\u0105c\u0105 c\u00f3rk\u0119 m\u0142ynarza, w dodatku analfabetk\u0119. Re\u017cyser, Jean Negulesco<\/a> pokazuje j\u0105 jako szlachetn\u0105 dzikusk\u0119 i bezbronn\u0105 lilij\u0119 zarazem. Brak s\u0142uchu i mowy uczyni\u0142 z niej istot\u0119 niepokalan\u0105, cho\u0107 otoczenie patrzy na ni\u0105 z niech\u0119ci\u0105 i przezywa \u201edummy\u201d (po polsku \u201eg\u0142upek\u201d, ale te\u017c \u201eniemowa\u201d). Do miasteczka przybywa m\u0105dry, zacny i przystojny doktor Richardson (Lew Ayres<\/a>), kt\u00f3ry uczy Belind\u0119 j\u0119zyka migowego, jak r\u00f3wnie\u017c czyta\u0107 i pisa\u0107.\u00a0 <\/p>\n Dziewczyna zostaje zgwa\u0142cona przez jednego z miejscowych, w wyniku czego zachodzi w ci\u0105\u017c\u0119. I ten fakt tak j\u0105 uszcz\u0119\u015bliwia, \u017ce zapomina o przykrym zdarzeniu. Bohaterka spe\u0142nia si\u0119 ca\u0142kowicie w roli matki. Owszem, na ko\u0144cu zabije swojego gwa\u0142ciciela, ale nie z zemsty (tego rodzaju niskie uczucia s\u0105 czystemu sercu Belindy obce), lecz dlatego, \u017ce m\u0119\u017cczyzna chcia\u0142 jej odebra\u0107 dziecko. Bohaterka jest w tym filmie biern\u0105 zak\u0142adniczk\u0105 a\u017c trzech odmian m\u0119skiego ego. Roztropnego doktora, surowego, ale kochaj\u0105cego ojca oraz brutalnego gwa\u0142ciciela. Silniejszy od nich b\u0119dzie tylko instynkt macierzy\u0144ski.\u00a0 <\/p>\n Prawie 40 lat p\u00f3\u017aniej powsta\u0142 film Randy Haines<\/a>, \u201eDzieci gorszego Boga<\/a>\u201d (1986), kt\u00f3ry uzna\u0107 mo\u017cna za polemik\u0119 z nobliwym poprzednikiem, zw\u0142aszcza \u017ce akcja tak\u017ce dzieje si\u0119 na niewielkiej wyspie, tym razem w Nowej Anglii. Do tamtejszej szko\u0142y dla nies\u0142ysz\u0105cych przybywa pedagog o imieniu James (William Hurt<\/a>) i z miejsca zakochuje si\u0119 w Sarah (Marlee Matlin<\/a>), dziewczynie pracuj\u0105cej jako sprz\u0105taczka. Przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 filmu James b\u0119dzie si\u0119 zachowywa\u0142 niczym po\u0142\u0105czenie stalkera z Petruchiem z \u201ePoskromienia z\u0142o\u015bnicy\u201d Szekspira. Osacza Sarah swoj\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, a w dodatku koniecznie chce j\u0105 nauczy\u0107 czytania z ust. Bohaterka, w przeciwie\u0144stwie do Belindy, jest charakterna i ani my\u015bli pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 s\u0142u\u017cebnicy pa\u0144skiej. Nie ma zamiaru ulega\u0107 presji Jamesa i dostosowywa\u0107 si\u0119 do regu\u0142 jego s\u0142ysz\u0105cego \u015bwiata. W zako\u0144czeniu nieco ju\u017c skruszony James pyta j\u0105: \u201eCzy my\u015blisz, \u017ce znajdzie si\u0119 jakie\u015b miejsce, w kt\u00f3rym mogliby\u015bmy si\u0119 spotka\u0107? Gdzie\u015b mi\u0119dzy \u015bwiatem ciszy a \u015bwiatem d\u017awi\u0119k\u00f3w?\u201d. <\/p>\n “Dzieci gorszego Boga”<\/sup><\/p>\n Sarah domaga si\u0119 zar\u00f3wno autonomii, jak i r\u00f3wnouprawnienia. Z tym ostatnim wci\u0105\u017c jest nie najlepiej, o czym \u015bwiadczy fakt, \u017ce cho\u0107 Matlin<\/a> spektakularnie dosta\u0142a za swoj\u0105 rol\u0119 Oscara (jako pierwsza aktorka nies\u0142ysz\u0105ca), to nie posz\u0142y za tym r\u00f3wnie spektakularne propozycje filmowe. Pracowa\u0142a potem g\u0142\u00f3wnie dla telewizji; par\u0119 lat temu przypomnia\u0142a o sobie rol\u0105 w kolejnym oscarowym filmie, \u201eCoda<\/a>\u201d (2021) Sian Heder<\/a>, gdzie zagra\u0142a nies\u0142ysz\u0105c\u0105 matk\u0119 s\u0142ysz\u0105cej dziewczyny.\u00a0 <\/p>\n Walka o r\u00f3wnouprawnienie toczy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w hiszpa\u0144skich \u201eD\u017awi\u0119kach mi\u0142o\u015bci<\/a>\u201d (2025) Evy Libertad<\/a>. Kochaj\u0105ca si\u0119 para, \u00c1ngela (Miriam Garlo<\/a>) i H\u00e9ctor (\u00c1lvaro Cervantes<\/a>) \u2013 on s\u0142yszy, ona nie \u2013 spodziewa si\u0119 dziecka. Rodzina jest pe\u0142na niepokoju \u2013 a co, je\u015bli urodzi si\u0119 nies\u0142ysz\u0105ce? To ju\u017c okre\u015bla pozycj\u0119 \u00c1ngeli jako tej gorszej, u\u0142omnej, kt\u00f3ra by\u0107 mo\u017ce pochopnie zdecydowa\u0142a si\u0119 zaj\u015b\u0107 w ci\u0105\u017c\u0119, bo przecie\u017c mo\u017ce przenie\u015b\u0107 na dziecko swoje \u201ekalectwo\u201d. C\u00f3rka rodzi si\u0119 bez \u017cadnych \u201edefekt\u00f3w\u201d, a jej matka jest odsuwana od opieki nad ni\u0105. Dziecko musi zintegrowa\u0107 si\u0119 z \u201enormalnym\u201d \u015bwiatem.\u00a0 \u00c1ngela si\u0119 buntuje, walczy o swoje prawo do zbudowania wi\u0119zi z w\u0142asn\u0105 c\u00f3rk\u0105 i to na swoich warunkach. <\/p>\n “D\u017awi\u0119ki mi\u0142o\u015bci”<\/sup><\/p>\n Filmy opowiadaj\u0105ce o bohaterach i bohaterkach z niepe\u0142nosprawno\u015bciami nios\u0105 te same problemy, co dzie\u0142a po\u015bwi\u0119cone innym mniejszo\u015bciom. Po pierwsze w obr\u0119bie \u015bwiata przedstawionego. Opowiadaj\u0105 o nieporozumieniach i konfliktach, ale te\u017c o hierarchiach, jakie tworz\u0105 ludzie zdrowi, przybieraj\u0105cy cz\u0119sto wobec \u201edzieci gorszego boga\u201d postaw\u0119 pe\u0142n\u0105 protekcjonalno\u015bci, lito\u015bci, tak\u017ce dydaktyzmu, moralizatorstwa i wy\u017cszo\u015bci. Cho\u0107 przecie\u017c zdrowie to stan przej\u015bciowy, mo\u017ce nawet iluzja, kt\u00f3r\u0105 demaskuje czas, obarczaj\u0105c nas kolejnymi dolegliwo\u015bciami i chorobami. <\/p>\n W g\u0142o\u015bnej \u201eCudotw\u00f3rczyni<\/a>\u201d (1962) Anne Sullivan (Anne Bancroft<\/a> \u2013 Oscar) walczy o to, by nies\u0142ysz\u0105ca i niewidz\u0105ca Helen Keller (Patty Duke<\/a> \u2013 Oscar) mog\u0142a kontaktowa\u0107 si\u0119 ze \u015bwiatem, i to wbrew pe\u0142nej gniewu i wrogo\u015bci postawie samej Keller. Walka ta przybiera niekiedy posta\u0107 fizycznej przemocy. Czy wi\u0119c Sullivan walczy o co\u015b, czy walczy z kim\u015b? Walczy dla dobra dziecka, czy po prostu chce je ujarzmi\u0107? <\/p>\n “Cudotw\u00f3rczyni”<\/sup><\/p>\n Triumfalizm \u201eCudotw\u00f3rczyni<\/a>\u201d warto skonfrontowa\u0107 z poruszaj\u0105cymi dokumentami Wernera Herzoga<\/a> z 1971 r. \u2013 \u201eKraina ciszy i ciemno\u015bci<\/a>\u201d oraz \u201eUpo\u015bledzona przysz\u0142o\u015b\u0107<\/a>\u201d. Niemiecki re\u017cyser, jak to on, akcentuje samotno\u015b\u0107 i izolacj\u0119 ludzi znajduj\u0105cych zrozumienie i wsparcie niemal wy\u0142\u0105cznie u os\u00f3b o podobnej kondycji. \u201eGdyby teraz wybuch\u0142a wojna, nawet bym tego nie zauwa\u017cy\u0142a\u201d \u2013 to s\u0142owa Fini Straubinger<\/a>, g\u0142uchoniewidomej bohaterki pierwszego z tych dokument\u00f3w, ukazane na planszy, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 na ko\u0144cu filmu. Wojna jest wytworem \u015bwiata sprawnych i butnych; osoby egzystuj\u0105ce na marginesach mog\u0105 by\u0107 co najwy\u017cej jej ofiarami. <\/p>\n Pozorn\u0105 solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzy nami a Innymi ukazuje adaptacja powie\u015bci Carson McCullers<\/a>\u00a0\u201eSerce to samotny my\u015bliwy<\/a>\u201d (1968) Roberta Ellisa Millera<\/a>. Nies\u0142ysz\u0105cy bohater filmu, Singer, jest powiernikiem swoich s\u0142ysz\u0105cych s\u0105siad\u00f3w, pomaga w rozwi\u0105zywaniu ich problem\u00f3w. Oni jednak nie s\u0105 ciekawi ani jego \u015bwiata, ani tego, z czym Singer musi si\u0119 boryka\u0107. Chwilami traktuj\u0105 go wr\u0119cz jak zwierz\u0105tko, do kt\u00f3rego si\u0119 tul\u0105, by znale\u017a\u0107 odrobin\u0119 ukojenia. \u00a0 <\/p>\n “Serce to samotny my\u015bliwy”<\/sup><\/p>\n Samob\u00f3jstwo bohatera wywo\u0142uje wi\u0119c szok, bo otoczenie nie wie, czym zosta\u0142o spowodowane. Nawet widzowie mog\u0105 si\u0119 tego jedynie domy\u015bla\u0107. Odmienno\u015b\u0107 bohatera podkre\u015blaj\u0105 tak\u017ce r\u00f3\u017cnice w grze aktorskiej. Alan Arkin<\/a> (nominacja do Oskara) w g\u0142\u00f3wnej roli jest oszcz\u0119dny, pow\u015bci\u0105gliwy, w pierwszym odruchu nasuwa si\u0119 wr\u0119cz s\u0142owo \u201ema\u0142om\u00f3wny\u201d. Reszta obsady pozwala sobie na melodramatyczny nadmiar. Ale to do Singera b\u0119dzie nale\u017ca\u0142 ten najbardziej melodramatyczny z gest\u00f3w. <\/p>\n Mamy w filmie scen\u0119, w kt\u00f3rej nastoletnia Mick (Sondra Locke<\/a>\u00a0\u2013 r\u00f3wnie\u017c nominacja do Oscara) pr\u00f3buje wyja\u015bni\u0107 Singerowi, czym jest muzyka. Nastawia p\u0142yt\u0119 z symfoni\u0105 Mozarta i zaczyna wymachiwa\u0107 do taktu r\u0119kami. M\u0119\u017cczyzna na\u015bladuje jej ruchy, ale nie zauwa\u017ca, \u017ce p\u0142yta si\u0119 sko\u0144czy\u0142a. Wymachuje wi\u0119c dalej w ciszy, a sytuacja robi si\u0119 niezr\u0119czna. <\/p>\n Czy wi\u0119c chodzi o to, by na si\u0142\u0119 obja\u015bnia\u0107 osobom z niepe\u0142nosprawno\u015bciami nasz \u015bwiat, czy raczej, by spr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 ich? A je\u015bli tak, to jak go odda\u0107 na ekranie \u015brodkami filmowymi i aktorskimi? W \u201eDzieciach gorszego Boga<\/a>\u201d James m\u00f3wi na g\u0142os wszystko, co Sarah kre\u015bli j\u0119zykiem migowym. Wypada to sztucznie, nawet \u015bmiesznie. W horrorze, \u201eCiche miejsce<\/a>\u201d (2018) Johna Krasinskiego<\/a> j\u0119zyk migowy staje si\u0119 konieczno\u015bci\u0105, bo d\u017awi\u0119ki przyci\u0105gaj\u0105 krwio\u017cercze potwory. Na szcz\u0119\u015bcie bohaterowie go znaj\u0105, ich c\u00f3rka jest bowiem nies\u0142ysz\u0105ca. To, co komunikuj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105, pokazuj\u0105 widzowi napisy (chyba \u017ce ogl\u0105da si\u0119 wersj\u0119 z lektorem).\u00a0 <\/p>\n “Ciche miejsce”<\/sup><\/p>\n Ale s\u0142owa to najmniejszy z problem\u00f3w. Jak natomiast odda\u0107 zmys\u0142ow\u0105 percepcj\u0119 os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami? Pr\u00f3buje to robi\u0107 polska \u201eSonata<\/a>\u201d (2021) Bartosza Blaschkego<\/a>, czyli oparta na faktach historia Grzegorza P\u0142onki, u kt\u00f3rego najpierw zdiagnozowano autyzm, a po kilkunastu latach odkryto r\u00f3wnie\u017c niedow\u0142ad s\u0142uchu, co nie przeszkodzi\u0142o mu nauczy\u0107 si\u0119 gry na fortepianie. Kilkakrotnie \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa stara si\u0119 odda\u0107 to, co i w jaki spos\u00f3b s\u0142yszy bohater. Gdyby stosowa\u0107 ten chwyt przez ca\u0142y film, sta\u0142by si\u0119 on jednak nieczytelny. <\/p>\n Sk\u0105din\u0105d, najbardziej poruszy\u0142a mnie w \u201eSonacie<\/a>\u201d scena na marginesie g\u0142\u00f3wnej opowie\u015bci. Ta, w kt\u00f3rej matka Grzegorza, Ma\u0142gorzata \u2013 grana przez Ma\u0142gorzat\u0119 Foremniak<\/a> w wielkich, nietwarzowych okularach, niemodnej fryzurze i brzydkich sweterkach \u2013 skar\u017cy si\u0119, \u017ce ca\u0142e \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142a rodzinie, tymczasem nikt nigdy nawet nie zapyta\u0142 o jej potrzeby i pragnienia. Wykrzykuje to w pustk\u0119, poza widzami nie s\u0142yszy jej nikt \u2013 tak jak wcze\u015bniej nie chciano us\u0142ysze\u0107, co Grzegorz mia\u0142 do zakomunikowania. Scena si\u0119 ko\u0144czy, w\u0105tek r\u00f3wnie\u017c, matka wraca do przygotowywania kolacji. Szkoda. To ona staje si\u0119 w tej opowie\u015bci najbardziej zmarginalizowan\u0105 postaci\u0105, niemaj\u0105c\u0105 nawet prawa do buntu. Cho\u0107 wygadana, jest w jaki\u015b spos\u00f3b niema. Niczym zmuszona do ma\u0142\u017ce\u0144stwa i pozbawiona g\u0142osu Ada (Holly Hunter<\/a>\u00a0\u2013 Oscar, a jak\u017ce!) z \u201eFortepianu<\/a>\u201d (1993) Jane Campion<\/a>. Jednak dla Ady, tak jak dla Grzegorza, sposobem wyra\u017cania siebie sta\u0142a si\u0119 sztuka, gra na tytu\u0142owym instrumencie. A jak mo\u017ce siebie wyrazi\u0107 Ma\u0142gorzata? <\/p>\n “Sonata”<\/sup><\/p>\n Tendencje emancypacyjne w kinie spowodowa\u0142y, \u017ce dzisiaj, zamiast tworzy\u0107 kolejne przesi\u0105kni\u0119te paternalizmem i fa\u0142szywym mi\u0142osierdziem filmy robione z perspektywy pe\u0142nosprawnych, oddaje si\u0119 g\u0142os samym zainteresowanym. W dokumencie Rafa\u0142a Skalskiego<\/a>, \u201eKochankowie<\/a>\u201d (2009), kilka par, w kt\u00f3rych jedna osoba porusza si\u0119 na w\u00f3zku, bezpruderyjnie opowiada przed kamer\u0105 nie tylko o specyfice swoich zwi\u0105zk\u00f3w, ale tak\u017ce o swoim \u017cyciu seksualnym. O fantazjach, ulubionych pozycjach i wymogach, \u017ce tak powiem technicznych. Najciekawiej wypada w\u0105tek Kasi i Marka, gdy\u017c mamy tutaj odwr\u00f3cenie stereotypowych r\u00f3l. To on, nauczyciel ta\u0144ca, zabiega o wzgl\u0119dy niepe\u0142nosprawnej ruchowo kobiety. Ona za\u015b go odrzuca, bo potrzebuje partnera z prawdziwego zdarzenia, a nie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3remu b\u0119dzie matkowa\u0107. <\/p>\n W\u0105tek niepe\u0142nosprawno\u015bci rzadko natomiast pojawia si\u0119 w kinie queerowym, kt\u00f3re wci\u0105\u017c, przynajmniej w gejowskim wydaniu, jest kinem m\u0142odych, zdrowych i \u0142adnych. Wydaje mi si\u0119 to podszyte l\u0119kiem przed utrat\u0105 swojego atrakcyjnego wizerunku, wywo\u0142aniem u widza niesmaku, niech\u0119ci czy lito\u015bci, kt\u00f3re przez dekady emancypacji uda\u0142o si\u0119 jako\u015b tam prze\u0142ama\u0107. Weszliby\u015bmy bowiem znowu na grz\u0105skie pole korelacji mi\u0119dzy homoseksualno\u015bci\u0105 a chorob\u0105. <\/p>\n Wyj\u0105tkiem od regu\u0142y jest m.in. sympatyczny brazylijski film \u201eW jego oczach<\/a>\u201d (2014) Daniela Ribeiry<\/a>, w kt\u00f3rym niewidomy nastolatek zakochuje si\u0119 w swoim widz\u0105cym koledze. Ale to kino familijne, a wi\u0119c niezbyt g\u0142\u0119bokie; przez p\u00f3\u0142torej godziny czekamy, a\u017c ch\u0142opcy si\u0119 wreszcie poca\u0142uj\u0105 i chwyc\u0105 za r\u0119ce. <\/p>\n Z kolei netfliksowy serial \u201eSpecial<\/a>\u201d (2019-2021) jest quasiautobiograficznym projektem Ryana O’Connella<\/a>, scenarzysty i aktora z \u0142agodn\u0105 form\u0105 pora\u017cenia m\u00f3zgowego. Jego bohater pr\u00f3buje znale\u017a\u0107 swoje miejsce w \u015bwiecie zdrowych i seksowych gej\u00f3w w Los Angeles. Mo\u017cna si\u0119 skrzywdzi\u0107, \u017ce zn\u00f3w atrakcyjno\u015b\u0107 fizyczna jest norm\u0105 i wzorcem, a komediowa forma serialu troch\u0119 odbiera wag\u0119 i powag\u0119 poruszanym kwestiom. <\/p>\n “Special” \u2013 zobacz zwiastun<\/sup><\/p>\n Czy to jednak nie tak, \u017ce to my, widzowie, oczekujemy, i\u017c dzie\u0142a poruszaj\u0105ce tematyk\u0119 niepe\u0142nosprawno\u015bci (zw\u0142aszcza po\u0142\u0105czonej z innymi rodzajami wyklucze\u0144) b\u0119d\u0119 pe\u0142ne dramat\u00f3w i obowi\u0105zkowo utrzymane w tonie serionym? \u017be owe dramaty s\u0105 potrzebne nam, by\u015bmy mogli okaza\u0107 wsp\u00f3\u0142czucie, dzi\u0119ki kt\u00f3remu sami si\u0119 dowarto\u015bciujemy, za to bohater\u00f3w pozbawimy podmiotowo\u015bci? Mo\u017ce przysz\u0142o\u015bci\u0105 kina z tego typu postaciami jest wietnamski film \u201eKukangi nie p\u0142acz\u0105<\/a>\u201d(2024) Ph\u1ea1ma Ng\u1ecdca L\u00e2na<\/a>, w kt\u00f3rym fakt, \u017ce g\u0142\u00f3wna bohatera nie ma do ko\u0144ca wykszta\u0142conej lewej r\u0119ki, niczego nie zmienia, na nic nie wp\u0142ywa, nie jest nawet tematem dialog\u00f3w? <\/p>\n W historii kina zapisa\u0142 si\u0119 g\u0142o\u015bny i bulwersuj\u0105cy swego czasu film \u201eDziwol\u0105gi<\/a>\u201d (1932) Toda Browninga<\/a>. Fabu\u0142a rozgrywa si\u0119 w cyrku, gdzie g\u0142\u00f3wn\u0105 atrakcj\u0105 stanowi\u0105 ludzie z r\u00f3\u017cnego rodzaju deformacjami fizycznymi. Tacy te\u017c zagrali w filmie, \u017caden Tom Cruise<\/a> niczego nie udawa\u0142. Fabu\u0142a za\u015b zmierza do zemsty \u201edziwol\u0105g\u00f3w\u201d na akrobatce, kt\u00f3ra planuje niecnie wykorzysta\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 zakochanego w niej niskoros\u0142ego Hansa. <\/p>\n I tu na zako\u0144czenie, troch\u0119 a propos<\/i>, a troch\u0119 nie, anegdota. Moja znajoma od dzieci\u0144stwa je\u017adzi na w\u00f3zku. Gdy spotyka panie, kt\u00f3re ze \u0142zami w oczach m\u00f3wi\u0105, \u017ce b\u0119d\u0105 si\u0119 za ni\u0105 modli\u0107, ma ochot\u0119 wyci\u0105gn\u0105\u0107 karabin maszynowy i po\u0142o\u017cy\u0107 je trupem na miejscu. <\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Lipiec to Miesi\u0105c Dumy Os\u00f3b z Niepe\u0142nosprawno\u015bciami (Disability Pride Month) \u2013 czas, kt\u00f3ry przypomina o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, r\u00f3wno\u015bci oraz prawie do pe\u0142nej dost\u0119pno\u015bci i szacunku. Kino od lat podejmuje to zagadnienie, przygl\u0105daj\u0105c mu si\u0119 z r\u00f3\u017cnych perspektyw. Filmowe opowie\u015bci na ten temat eksploruje dla nas Bartosz \u017burawiecki. *** W 1990 roku podczas 62 edycji Oskar\u00f3w w<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30905,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-30904","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30904"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30904\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hic.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"left.jpeg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75457.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"born_on_the_fourth_of_july_2.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75448.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"taneic.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75449.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"belinda.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75450.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"dzieci.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75451.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"dzwieiki.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75452.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"cudo.jpeg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75453.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"ddd.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75454.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"ciche.jpeg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75455.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"sonata.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/75456.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n