![\"Konwicki](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74706_1.11.jpg\")
<\/picture><\/div>\n22 czerwca obchodzili\u015bmy setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin Tadeusza Konwickiego<\/a>. Czy filmografi\u0119 tw\u00f3rcy “Salta<\/a>” i “Jak daleko st\u0105d, jak blisko<\/a>” nale\u017cy przyjmowa\u0107 tylko bezkrytycznie, w podda\u0144czym sk\u0142onie? Jak ogl\u0105da si\u0119 dzi\u015b to kino? Konwickiego-filmowca przybli\u017ca \u2013 i zmaga si\u0119 z nim \u2013 Maciej K\u0119dziora.<\/strong> <\/strong><\/p>\n ***<\/strong><\/p>\n \u201ePisarz-scenarzysta-re\u017cyser\u201d. Tr\u00f3jpodzia\u0142 wyznaczony w tytule tegorocznego przegl\u0105du film\u00f3w z okazji setnych urodzin Tadeusza Konwickiego<\/a> dobrze szkicuje obszar, po kt\u00f3rym porusza si\u0119 widz pr\u00f3buj\u0105cy zrozumie\u0107 jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 niekiedy polaryzuj\u0105c\u0105, nierzadko niezrozumia\u0142\u0105, ale r\u00f3wnie cz\u0119sto pi\u0119kn\u0105, dojrzewaj\u0105c\u0105 z wiekiem (swoim i odbiorcy), a przede wszystkim nader autorsk\u0105. Dlatego te\u017c filmy Konwickiego<\/a> w swej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci powoduj\u0105, \u017ce poszukiwania ulubionego dzie\u0142a tw\u00f3rcy \u201eMa\u0142ej Apokalipsy\u201d bywaj\u0105 niema\u0142ym wyzwaniem. Okr\u0105g\u0142y jubileusz to dobra okazja do przybli\u017cenia film\u00f3w re\u017cysera \u2013 ale i do dyskusji z nimi, do krytycznej polemiki. Bo kto jak kto, ale Konwicki<\/a>, kt\u00f3ry w wywiadach i anegdotach jawi si\u0119 jako mistrz dysput, zas\u0142uguje na rozmow\u0119 o swoim dorobku. <\/p>\n “Jak daleko st\u0105d, jak blisko”<\/sup><\/p>\n Tadeusz Konwicki<\/a> od drugiej po\u0142owy lat 50. znajdowa\u0142 si\u0119 w zespole, od kt\u00f3rego rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 prze\u0142om. Do \u201eKadru\u201d \u2013 bo o nim mowa \u2013 nie trafi\u0142 jednak od razu na swojej \u015bcie\u017cce kinematograficznej. Wcze\u015bniej by\u0142y cho\u0107by scenariusze do sensacyjnej i s\u0142usznej ideologicznie \u201eKariery<\/a>\u201d (1954) Jana Koechera<\/a>\u00a0czy nies\u0142usznie zapomnianego przez historiografi\u0119 \u201eZimowego zmierzchu<\/a>\u201d (1956) Stanis\u0142awa Lenartowicza<\/a>, jednej z najbardziej wyrazistych forpoczt artystycznego zwrotu w rodzimym kinie. Kiedy jednak przychodzi do zespo\u0142u filmowego pod kierownictwem artystycznym Jerzego Kawalerowicza<\/a>, zast\u0119puj\u0105c na stanowisku kierownika literackiego innego m\u0142odego krytyka (Konwicki<\/a> pisywa\u0142 recenzje cho\u0107by do \u201eOdrodzenia\u201d), Krzysztofa Teodora Toeplitza, znajduje si\u0119, w roku 1956, w samym \u015brodku rodz\u0105cej si\u0119 szko\u0142y polskiej.\u00a0 <\/p>\n Tym samym niegdy\u015b bardzo socrealistyczny autor zosta\u0142 wa\u017cnym bohaterem procesu odchodzenia od tego dziedzictwa w stron\u0119 nowego kina. Kina rozliczeniowego, mierz\u0105cego si\u0119 z wojenn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, stawiaj\u0105cego trudne pytania. Tw\u00f3rczo\u015bci spod znaku \u201ePopio\u0142u i diamentu<\/a>\u201d (1958) Andrzeja Wajdy<\/a> i \u201eEroiki<\/a>\u201d (1957) Andrzeja Munka<\/a>. I cho\u0107 oczywi\u015bcie nie odpowiada\u0142 bezpo\u015brednio za cz\u0119\u015b\u0107 z tych dzie\u0142, to jednak pe\u0142ni\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 w zespole: wyszukiwa\u0142 pozycje do adaptacji, my\u015bla\u0142 o kolejnych tekstach, tematach i obszarach do zagospodarowania. W ten spos\u00f3b sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z os\u00f3b odpowiedzialnych za przestawienie wektor\u00f3w rozumienia procesu tworzenia film\u00f3w w PRL-u.\u00a0 <\/p>\n Gdyby dzia\u0142alno\u015b\u0107 Konwickiego<\/a> ogranicza\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do tej roli, zapewne nie pisaliby\u015bmy o niej tak wiele. Oczywi\u015bcie stanowisko kierownika literackiego \u201eKadru\u201d zapisa\u0142oby go z\u0142otymi zg\u0142oskami w opowie\u015bci o polskiej szkole filmowej. Ale aktywno\u015b\u0107 kierownicza po\u0142\u0105czona z okazjonalnymi scenariuszami nie odr\u00f3\u017cnia\u0142aby go zanadto od innych pisarzy wchodz\u0105cych w maria\u017c z kinem. Dla kina pisali przecie\u017c aktywnie m.in. Jerzy Stefan Stawi\u0144ski, J\u00f3zef Hen czy Jerzy Andrzejewski. Konwicki<\/a> jednak, pozostaj\u0105c literatem, sta\u0142 si\u0119 te\u017c filmowcem.\u00a0 <\/p>\n “Ostatni dzie\u0144 lata”<\/sup><\/p>\n Urodzony pierwszego dnia lata (22 czerwca 1926) re\u017cyser debiutuje \u201eOstatnim dniem lata<\/a>\u201d (1958). Tematycznie to opowie\u015b\u0107 jakby \u017cywcem wyrwana ze szko\u0142y polskiej: historia mocno naznaczona wojennym stygmatem, niemo\u017cno\u015bci\u0105 uporania si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Tam gdzie inni jednak poszukiwaliby cienia ironii (jak Munk<\/a>) albo mierzyli si\u0119 z romantycznym mitem (Wajda<\/a>), Konwicki<\/a> stawia na minimalizm i oddaje ekranow\u0105 przestrze\u0144 wy\u0142\u0105cznie swoim bohaterom. On \u2013 Jan Machulski<\/a> \u2013 i Ona \u2013 Irena Laskowska<\/a>, uchwyceni w obiektywie kamery Jana Laskowskiego<\/a>, pr\u00f3buj\u0105 na pla\u017cy prze\u0142ama\u0107 swoje traumy, oderwa\u0107 si\u0119 od cienia w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci. Ci\u0119\u017car straty, jaki nosi w sercu Ona, b\u0119dzie zreszt\u0105 jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w dzie\u0142 re\u017cysera \u2013 w wielu miejscach podkre\u015blaj\u0105cej wp\u0142yw przesz\u0142o\u015bci (miejsca urodzenia, utraty bliskich czy wojny) na nasz\u0105 codzienno\u015b\u0107.\u00a0 <\/p>\n \u201eOstatni dzie\u0144 lata<\/a>\u201d, cho\u0107 powsta\u0142 w okresie, kiedy kino niezale\u017cne w dzisiejszym rozumieniu nie istnia\u0142o w Polsce, jest dzie\u0142em naznaczonym sznytem kina oddolnego. Sam autor w wywiadzie rzece z Katarzyn\u0105 Bielas i Jackiem Szczerb\u0105 przyznawa\u0142, \u017ce po nieudanej pierwszej transzy zdj\u0119\u0107 ekipa zacz\u0119\u0142a tworzy\u0107 go z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w. Nie spos\u00f3b nie dostrzega\u0107 w\u0142a\u015bnie w tym filmie stylistycznego zwi\u0105zku z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 innych krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy niebawem masowo si\u0119gn\u0105 za kamer\u0119, konstytuuj\u0105c francusk\u0105 now\u0105 fal\u0119. I nawet je\u015bli debiut Konwickiego<\/a> nie przypad\u0142 wszystkim do gustu (tak\u017ce, co tu du\u017co kry\u0107, mnie), jest przyk\u0142adem tego, \u017ce nowofalowo\u015b\u0107 w Polsce nie oznacza jedynie pi\u0119knie nieokrzesanej tw\u00f3rczo\u015bci Jerzego Skolimowskiego<\/a>.\u00a0 <\/p>\n Czasem, gdy wst\u0119puje si\u0119 na now\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 kariery, pojawia si\u0119 potrzeba potwierdzenia s\u0142uszno\u015bci w\u0142asnej decyzji. Konwicki<\/a> otrzyma\u0142 tak\u0105 do\u015b\u0107 szybko, zdobywaj\u0105c Grand Prix festiwalu w Wenecji. I chocia\u017c nawet po latach sam okre\u015bla\u0142 si\u0119 \u201eliteratem na filmowych wakacjach\u201d, udowodni\u0142 sobie i innym, \u017ce \u015bcie\u017cka ta nie jest niepowa\u017cn\u0105 fanaberi\u0105, ale wa\u017cn\u0105, nawet je\u015bli tylko okazjonaln\u0105, drog\u0105 w jego artystycznej dzia\u0142alno\u015bci.\u00a0 <\/p>\n \u201eZaduszki<\/a>\u201d (1961), drugi film w jego dorobku, wchodzi na ekrany w 1961 roku w nowej rzeczywisto\u015bci. Uchwa\u0142a Sekretariatu KC PZPR z czerwca 1960 roku ograniczy\u0142a politycznie (a dla niekt\u00f3rych zlikwidowa\u0142a) dzia\u0142alno\u015b\u0107 szko\u0142y polskiej. Tymczasem w \u015bwiecie powoli zaczyna\u0142a dominowa\u0107 nowa fala, a rodzimi tw\u00f3rcy otwierali si\u0119 na nowe nurty \u2013 w tym artystyczne romanse pokroju \u201eNiewinnych czarodziei<\/a>\u201d (1960) i \u201eDo widzenia, do jutra<\/a>\u201d (1960). Wspominam o nich, bo \u201eZaduszki<\/a>\u201d to po\u0142\u0105czenie narracyjnej podstawy debiutanckiego dzie\u0142a Konwickiego<\/a> (historia dw\u00f3ch os\u00f3b, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na to, co wydarzy\u0142o si\u0119 w ich \u017cyciu, maj\u0105 problemy z otwarciem si\u0119 na relacje) i morgensternowsko-wajdowskiego ducha.\u00a0 <\/p>\n “Zaduszki”<\/sup><\/p>\n Wala (Ewa Krzy\u017cewska<\/a>) i Micha\u0142 (Edmund Fetting<\/a>) sp\u0119dzaj\u0105 weekend w ma\u0142ym miasteczku. Ona straci\u0142a wcze\u015bniej ch\u0142opaka, kt\u00f3rego nam\u00f3wi\u0142a do wyznania przed UB swojej partyzanckiej przesz\u0142o\u015bci. On podczas wojny pochowa\u0142 blisk\u0105 mu \u201eListek\u201d (El\u017cbieta Czy\u017cewska<\/a>), a po wojnie nie by\u0142 w stanie odbudowa\u0107 relacji z poznan\u0105 w czasie s\u0142u\u017cby sanitariuszk\u0105 (Beata Tyszkiewicz<\/a>). W trakcie filmu Wala i Micha\u0142 pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 do siebie zbli\u017cy\u0107, pozna\u0107, otworzy\u0107 \u2013 jednocze\u015bnie nie potrafi\u0105 zapomnie\u0107 o tym, czego do\u015bwiadczyli wcze\u015bniej. Re\u017cyser sygnalizuje nam to, co chwil\u0119 ukazuj\u0105c fragmenty ich przesz\u0142o\u015bci. <\/p>\n Konwicki<\/a> mia\u0142 niebywa\u0142e zdolno\u015bci do dykteryjek, o czym \u015bwiadcz\u0105 wydane z nim wywiady rzeki duetu Bielas-Szczerba oraz Przemys\u0142awa Kanieckiego. W filmach jednak nie pozwala porwa\u0107 si\u0119 anegdocie. Zamiast \u2013 jak mia\u0142o to miejsce w innych mi\u0142osnych historiach tego czasu \u2013 napisa\u0107 s\u0142owny ping-pong i zachwyca\u0107 si\u0119 bohem\u0105 \u015brodowiska, utrzymuje ci\u0119\u017cki klimat. Dopiero na koniec, w scenie autobusowej \u2013 sk\u0105din\u0105d mog\u0105cej konkurowa\u0107 \u015bmia\u0142o z p\u00f3\u017aniejszym o kilka lat \u201eAbsolwentem<\/a>\u201d (1967) Mike\u2019a Nicholsa<\/a> \u2013 wprowadza prawdziw\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 i uroczy sentymentalizm. Obie emocje podkre\u015bla duet Ewa Krzy\u017cewska<\/a>–Edmund Fetting<\/a>, bardziej powa\u017cni ni\u017c inni odtw\u00f3rcy romantycznych par w polskim kinie tamtych lat. A sam film po latach oka\u017ce si\u0119 najbardziej klasycznym i jednym z bardziej udanych film\u00f3w re\u017cysera.\u00a0 <\/p>\n “Zaduszki”<\/sup><\/p>\n O tym, \u017ce Konwicki<\/a> zawsze mia\u0142 wyczucie do aktor\u00f3w, \u015bwiadczy tak\u017ce inna opowie\u015b\u0107 o przyjezdnym w mie\u015bcie. \u201eSalto<\/a>\u201d (1965), bodaj najbardziej znane dzie\u0142o w filmografii re\u017cysera, \u015bledzi losy Kowalskiego-Malinowskiego, tajemniczego m\u0119\u017cczyzny z r\u00f3wnie zagadkow\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Dowodem na powy\u017csz\u0105 tez\u0119 nie jest nawet to, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 gra Zbigniew Cybulski<\/a> \u2013 wszak film \u015bwiadomie rymuje si\u0119 z Wajdowskim \u201ePopio\u0142em i diamentem<\/a>\u201d czy \u201ePoci\u0105giem<\/a>\u201d (1959) Kawalerowicza<\/a>, a wi\u0119c obsadzenie Cybulskiego<\/a> w jednej z ostatnich wielkich r\u00f3l aktora wydaje si\u0119 intuicyjne. \u201eSalto<\/a>\u201d wype\u0142nia jednak mn\u00f3stwo znakomitych epizod\u00f3w \u2013 od Ireny Laskowskiej<\/a> wcielaj\u0105cej si\u0119 w rol\u0119 wr\u00f3\u017cbitki-hochsztaplerki przez W\u0142odzimierza Boru\u0144skiego<\/a>, kt\u00f3rego re\u017cyser odkry\u0142 dla rodzimej kinematografii ju\u017c w \u201eZaduszkach<\/a>\u201d, po Gustawa Holoubka<\/a>. Ten ostatni, poznany przez tw\u00f3rc\u0119 przy okazji \u201eSalta<\/a>\u201d, okaza\u0142 si\u0119 nie tylko jednym z najwa\u017cniejszych aktor\u00f3w uniwersum Konwickiego<\/a>, ale tak\u017ce jego przyjacielem i stolikowym partnerem ci\u0105g\u0142ych dyskusji w \u201eCzytelniku\u201d.\u00a0 <\/p>\n Dyskusje zreszt\u0105 s\u0105 dla mnie kluczowym elementem odbioru tw\u00f3rczo\u015bci autora. Film\u00f3w tak szerokich i otwartych na interpretacje, o kt\u00f3rych nierzadko lepiej si\u0119 rozmawia ni\u017c je ogl\u0105da. Skoro o dyskusjach i dyskusyjnych obserwacjach mowa \u2013 w moim przypadku projekcje \u201eSalta<\/a>\u201d sprowadzaj\u0105 si\u0119 do wyczekiwania na sekwencj\u0119 ta\u0144ca (czekania urozmaiconego intryguj\u0105co zagadkowymi interakcjami Kowalskiego-Malinowskiego z miejscowymi). Sceny, kt\u00f3ra pozostaje po dzi\u015b dzie\u0144 jedn\u0105 z najwybitniejszych sekwencji w historii rodzimego kina (pod wzgl\u0119dem swojej ikoniczno\u015bci towarzyszy w mojej g\u0142owie p\u0142on\u0105cym kieliszkom z \u201ePopio\u0142u i diamentu<\/a>\u201d). W rezultacie, nawet mimo p\u0119kni\u0119\u0107, ca\u0142o\u015b\u0107 seansu jest wyj\u0105tkowa.\u00a0 <\/p>\n “Salto”<\/sup><\/p>\n Te mniejsze lub wi\u0119ksze niezgody z Konwickim<\/a> s\u0105 dla mnie czym\u015b bardzo istotnym; towarzysz\u0105 mi nie tylko w trakcie ogl\u0105dania jego film\u00f3w, ale tak\u017ce czytania wywiad\u00f3w z nim. By\u0142 to tw\u00f3rca, kt\u00f3ry \u2013 oczywi\u015bcie z perspektywy wsp\u00f3\u0142czesnej \u2013 jednym wypowiedzianym zdaniem potrafi mnie zachwyci\u0107, by kolejn\u0105 odpowiedzi\u0105 zirytowa\u0107, wr\u0119cz oburzy\u0107. Bywa\u0142 odwa\u017cny, ale te\u017c bulwersowa\u0142 \u2013 opisuj\u0105c jego dorobek nie spos\u00f3b o tej polaryzuj\u0105cej recepcji zapomina\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce przek\u0142ada\u0142a si\u0119 na same jego dzie\u0142a, jednocze\u015bnie zachwycaj\u0105ce i irytuj\u0105ce, nu\u017c\u0105ce i pe\u0142ne werwy.\u00a0 <\/p>\n Konwicki<\/a> pierwszy raz swoj\u0105 karier\u0119 re\u017cysera chcia\u0142 zako\u0144czy\u0107 po premierze \u201eJak daleko st\u0105d, jak blisko<\/a>\u201d (1971). Powsta\u0142e na pocz\u0105tku dekady Gierka dzie\u0142o by\u0142o tworzone w nowych okoliczno\u015bciach. Na fali wydarze\u0144 marcowych \u201eKadr\u201d zosta\u0142, wraz z kilkoma innymi zespo\u0142ami filmowymi, zlikwidowany. Konwicki, cho\u0107 w roku 1970 do\u0142\u0105cza jako kierownik literacki do \u201eKraju\u201d, sw\u00f3j film tworzy w \u201ePlanie\u201d, dw\u00f3ch efemerydach powsta\u0142ych w ramach zmian zarz\u0105dzania kinematografi\u0105.\u00a0 <\/p>\n “Jak daleko st\u0105d, jak blisko”<\/sup><\/p>\n Po raz kolejny g\u0142\u00f3wny bohater dzie\u0142a Konwickiego<\/a> musia\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 z duchami przesz\u0142o\u015bci. Tym razem jednak dos\u0142ownie \u2013 Andrzej rozlicza si\u0119 z urobkiem swojego \u017cycia, a przyczyn\u0105 staje si\u0119 spotkanie nie\u017cyj\u0105cego przyjaciela, Maksa. Zabiera go w podr\u00f3\u017c przez swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, pr\u00f3buj\u0105c zmierzy\u0107 si\u0119 z wyborami, pogodzi\u0107 z \u017con\u0105, a tak\u017ce wr\u00f3ci\u0107 do wojennych lat. W g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 wcieli\u0142 si\u0119 powracaj\u0105cy po charyzmatycznym wyst\u0119pie na drugim planie w \u201eSalcie\u201d Andrzej \u0141apicki<\/a>, a Maksa zagra\u0142 Gustaw Holoubek<\/a>. Konwicki<\/a>, korzystaj\u0105c z takiego aktorskiego urodzaju, pisze aktorom poetyckie dialogi i pozwala sobie na poruszanie trudnych kwestii. Jest w\u015br\u00f3d nich prawie burz\u0105ce czwart\u0105 \u015bcian\u0119 pytanie o moralno\u015b\u0107 filmowania: re\u017cyser ukazuje \u015bmier\u0107 na planie, od kt\u00f3rej nie potrafi odwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 kamera.\u00a0 <\/p>\n \u201eJak daleko st\u0105d, jak blisko<\/a>\u201d to opowie\u015b\u0107 o poczuciu winy, o ci\u0119\u017carze noszonym przez bohatera na co dzie\u0144. Uosabiaj\u0105 go spotykane przez g\u0142\u00f3wnego bohatera postacie, nierzadko b\u0119d\u0105ce wytworami jego wyobra\u017ani. Konwicki<\/a> \u0142\u0105czy w strukturze dzie\u0142a \u201eZaduszki<\/a>\u201d \u2013 bior\u0105c z nich nie tylko temat, ale te\u017c nielinearn\u0105 narracj\u0119 \u2013 z \u201eSaltem<\/a>\u201d i jego zagadkowo\u015bci\u0105, aur\u0105 tajemnicy. Rezultatem jest najbardziej eksperymentalny film tw\u00f3rcy, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce najbardziej spe\u0142niony i ponadczasowy \u2013 jeden z niewielu moment\u00f3w, gdy artystyczn\u0105 \u017conglerk\u0105 monta\u017cu zbli\u017cyli\u015bmy si\u0119 w naszym kraju do\u00a0 eksperymentalnej struktury \u201eZesz\u0142ego roku w Marienbadzie<\/a>\u201d (1961). Jednocze\u015bnie nie by\u0142 to, jak mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107, czas na eksperymenty (mo\u017cna zada\u0107 retoryczne pytanie, kiedy w naszym kraju by\u0142 taki czas), a Konwicki<\/a>, poniek\u0105d na skutek krzywdz\u0105cego modelu rozpowszechniania filmu, zdecydowa\u0142 si\u0119 przerwa\u0107 swoj\u0105 karier\u0119 re\u017cysersk\u0105 (cho\u0107 nie filmow\u0105, gdy\u017c do 1977 roku by\u0142 kierownikiem literackim \u201ePryzmatu\u201d).\u00a0 <\/p>\n “Jak daleko st\u0105d, jak blisko”<\/sup><\/p>\n Na fotel re\u017cysera powr\u00f3ci\u0142, gdy po raz kolejny zmieni\u0142a si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107. Tak zwany karnawa\u0142 \u201eSolidarno\u015bci\u201d uwolni\u0142 niekt\u00f3re ograniczenia PZPR-owskiej polityki kulturalnej, w Polsce Ludowej mo\u017cna zn\u00f3w by\u0142o czyta\u0107 Czes\u0142awa Mi\u0142osza<\/a>, a jak mia\u0142o si\u0119 wkr\u00f3tce okaza\u0107, tak\u017ce go adaptowa\u0107. Litwa, tak wa\u017cna w \u017cyciorysie noblisty, by\u0142a te\u017c kluczowa dla biografii Konwickiego<\/a>, st\u0105d wi\u0119c pomys\u0142 by na ekran przenie\u015b\u0107 inicjacyjn\u0105 powie\u015b\u0107 Mi\u0142osza \u2013 \u201eDolin\u0119 Issy\u201d. Opowie\u015b\u0107 \u2013 cho\u0107 w pierwowzorze pochodz\u0105c\u0105 spod pi\u00f3ra kogo\u015b innego \u2013 wsp\u00f3\u0142brzmi\u0105c\u0105 r\u00f3wnie\u017c z histori\u0105 samego re\u017cysera.\u00a0 <\/p>\n \u201eDolina Issy<\/a>\u201d (1982) jest bez w\u0105tpienia najbardziej chaotycznym z film\u00f3w Konwickiego<\/a>. To amalgamat koncept\u00f3w \u2013 przepe\u0142niona pi\u0119knymi, naturalistycznymi kadrami refleksja na temat dzieci\u0144stwa, historia o wychodzeniu z adolescencji, pr\u00f3ba ukoronowania wielko\u015bci poetyckiej Mi\u0142osza poprzez recytowanie jego wierszy, wymazywanych przez lata wydawniczo. O ile ekscentryzm monta\u017cowy \u201eJak daleko st\u0105d, jak blisko<\/a>\u201d wsp\u00f3\u0142gra\u0142 jednak ze starciem z widmami, o tyle pozbawiona klasycznej struktury \u201eDolina Issy<\/a>\u201d jest dzie\u0142em pustym \u2013 cho\u0107 okraszonym wspaniale poczt\u00f3wkowymi kadrami. \u201eDolinie\u201d uda\u0142o si\u0119 w okresie stanu wojennego nie trafi\u0107 na p\u00f3\u0142k\u0119 \u2013 co oczywi\u015bcie mog\u0142o zagra\u017ca\u0107 adaptacji Mi\u0142osza. Komisja kolaudacyjna doszuka\u0142a si\u0119 jednak w adaptacji \u201eDoliny Issy\u201d mocnego g\u0142osu samego re\u017cysera, uznaj\u0105c, \u017ce dzie\u0142o jest bardziej filmem Konwickiego<\/a> ni\u017c adaptacj\u0105 noblisty.\u00a0 <\/p>\n “Lawa, opowie\u015b\u0107 o Dziadach”<\/sup><\/p>\n Faktycznie ostatnim dzie\u0142em re\u017cysera okaza\u0142a si\u0119 inna adaptacja. To moment, w kt\u00f3rym Konwicki<\/a> zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 Mickiewiczem. \u201eLawa. Opowie\u015b\u0107 o Dziadach Adama Mickiewicza<\/a>\u201d (1989) dla wielu b\u0119dzie zaledwie sfilmowanym brykiem, powt\u00f3rk\u0105. Dzie\u0142o Konwickiego<\/a>, ogl\u0105dane bez konieczno\u015bci znajomo\u015bci lektury, podstaw programowych i wyzwolone z kontekstu szkolnego, jest nier\u00f3wnym, ale jak\u017ce warto\u015bciowym dowodem na moc archiwistyczn\u0105 kina. Mo\u017cna si\u0119 oczywi\u015bcie z\u017cyma\u0107, \u017ce autor tak ch\u0119tnie w swojej tw\u00f3rczo\u015bci ukazuj\u0105cy duchy m\u00f3g\u0142 wykrzesa\u0107 co\u015b wi\u0119cej z \u201eDziad\u00f3w\u201d \u2013 zw\u0142aszcza z drugiej cz\u0119\u015bci, rozczarowuj\u0105cej we wszystkim poza kreacj\u0105 aktorsk\u0105 Mai Komorowskiej<\/a>. \u201eLawa\u201d jest dla mnie bardzo zbli\u017cona do \u201eSalta<\/a>\u201d \u2013 wznosi si\u0119 na wy\u017cyny g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki jednej, ale jak\u017ce wspania\u0142ej scenie.\u00a0 <\/p>\n \u201eWielka improwizacja\u201d w wykonaniu Gustawa Holoubka<\/a> jest niezwyk\u0142ym do\u015bwiadczeniem, zw\u0142aszcza gdy zbli\u017cenia na twarz kanonicznego Gustawa-Konrada (aktora, kt\u00f3ry gra\u0142 w zdj\u0119tym z afisza spektaklu Kazimierza Dejmka) przeplatane s\u0105 skojarzeniami, przebitkami, zar\u00f3wno historycznymi (trauma wojny, obrazy zbrodni na ludzko\u015bci), jak i wsp\u00f3\u0142czesnymi. Nawet je\u015bli wi\u0119c \u201eLawa\u201d nu\u017cy \u2013 cho\u0107 musz\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 jeszcze segmenty senatorskie wype\u0142nione werw\u0105 sceniczn\u0105 nagrodzonego w Gdyni Henryka Bisty<\/a> \u2013 to sekwencja, w kt\u00f3rej przez j\u0119zyk Mickiewicza prowadzi nas Holoubek, jest momentem, w kt\u00f3rym za pomoc\u0105 rejestruj\u0105cej kamery zbli\u017camy si\u0119 do sfery artystycznego sacrum.\u00a0 <\/p>\n ***<\/p>\n Id\u0105c przez re\u017cysersk\u0105 karier\u0119 Konwickiego<\/a>, natrafiamy na kolejne \u201eale”, jak wida\u0107 w niniejszym tek\u015bcie. To rzecz jasna element naturalny \u2013 o czym nierzadko zapomina si\u0119 przy okazji jubileusz\u00f3w. Ale to te\u017c cecha polaryzuj\u0105cego, meandruj\u0105cego stylu, jaki wybiera\u0142, kre\u015bl\u0105c swoje ekranowe opowie\u015bci i komponuj\u0105c struktur\u0119 ich narracji. W trakcie pisania tego tekstu u\u015bwiadomi\u0142em sobie \u2013 ku w\u0142asnemu zaskoczeniu \u2013 \u017ce moim ulubionym Konwickim-filmowcem nie jest ten, kt\u00f3ry sta\u0142 za kamer\u0105, tylko ten, kt\u00f3ry odpowiada\u0142 za adaptacje. Ten, kt\u00f3ry mierzy\u0142 si\u0119 z proz\u0105 Iwaszkiewicza w \u201eMatce Joannie od Anio\u0142\u00f3w<\/a>\u201d (1961), pr\u00f3bowa\u0142 okrzesa\u0107 monumentalne dzie\u0142o Boles\u0142awa Prusa w \u201eFaraonie<\/a>\u201d (1965), szuka\u0142 klucza dla koncepcji Stryjkowskiego w \u201eAusterii<\/a>\u201d (1982) czy wreszcie wyci\u0105ga\u0142 to, co najbardziej fascynuj\u0105ce z prozy w\u0142asnego przyjaciela Stanis\u0142awa Dygata w wybitnej \u201eJowicie<\/a>\u201d (1967).\u00a0 <\/p>\n “Jowita”<\/sup><\/p>\n Konwicki<\/a> potrafi\u0142 w cudzych tekstach zobaczy\u0107 obraz i zdecydowa\u0107, co mo\u017ce zadzia\u0142a\u0107, a co nie. Wida\u0107 to tak\u017ce po jego dokonaniach jako kierownika literackiego: niegdysiejsi adepci sztuki filmowej wspominaj\u0105 cz\u0119sto, jak proponowa\u0142 im kolejne tytu\u0142y do ekranizacji. Dla Kawalerowicza<\/a> by\u0142 wspania\u0142ym filtrem literackim (zaryzykowa\u0142bym stwierdzenie, \u017ce odpowiada\u0142 za tekst wszystkich jego arcydzie\u0142 za wyj\u0105tkiem \u201ePoci\u0105gu<\/a>\u201d), Morgensternowi<\/a> w \u201eJowicie<\/a>\u201d (1967) da\u0142 najwybitniejszy scenariusz w tw\u00f3rczo\u015bci autora \u201eTrzeba zabi\u0107 t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107<\/a>\u201d (1972), pe\u0142ny intrygi, pozbawionej jednak ci\u0119\u017caru grafomanii (kt\u00f3ra, jak sam powiedzia\u0142 Bielas i Szczerbie, siedzi w ka\u017cdym i wychodzi nawet z uznanych artyst\u00f3w). Pozostaje mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce na przegl\u0105d Konwickiego-scenarzysty przyjdzie nam doczeka\u0107.\u00a0 <\/p>\n![\"jak](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74727.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\nZacz\u0119\u0142o si\u0119 od zmierzchu i lata<\/strong><\/h2>\n
![\"ostatni-dzien-lata-tadeusz-konwicki-89723e9.jpeg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74728.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\nPrzyjezdne historie<\/strong><\/h2>\n
![\"zaduszki.jpeg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74730.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"Zrzut](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74731.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"salto](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74733.2.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\nKoniec i nowy pocz\u0105tek<\/strong><\/h2>\n
![\"Zrzut](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74735.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"Zrzut](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74734.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"lawa.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74736_1.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"jowita.jpg\"](\"https:\/\/fwcdn.pl\/nph\/1032473\/2026\/74737.6.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n